Tribiwnlysoedd yng Nghymru

Gwnaeth Wales Act 2017 (WA 2017) sefydlu rôl Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru i oruchwylio tribiwnlysoedd datganoledig. Mae saith tribiwnlys datganoledig, sy’n gyfrifoldeb Llywodraeth Cymru ac y mae’r Llywydd yn llywyddu drostynt. 

Penodir Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru gan yr Arglwydd Brif Ustus. Mae Rhan 3 o WA 2017 ac Atodlen 5 iddi yn cyfeirio at benodiad y Llywydd a thribiwnlysoedd Cymru.  

Un o swyddogaethau allweddol y Llywydd yw cyhoeddi cyfarwyddiadau ar gyfer arferion a gweithdrefnau tribiwnlysoedd Cymru. Rhaid i’r Llywydd sicrhau bod tribiwnlysoedd Cymru yn hygyrch a bod achosion yn cael eu cynnal mewn modd teg ac effeithlon. Mae gan y Llywydd gyfrifoldeb dros wneud trefniadau ar gyfer hyfforddiant, arweiniad a llesiant aelodau o dribiwnlysoedd Cymru, yn ogystal â chynrychioli eu safbwyntiau i Weinidogion Cymru ac Aelodau Cynulliad Cenedlaethol Cymru eraill.

Bydd y Llywydd hefyd yn gallu rhoi cyfarwyddiadau ar arferion a bydd yn gyfrifol am leoli aelodau tribiwnlys rhwng tribiwnlysoedd gwahanol Cymru, yn ogystal â rhwng tribiwnlysoedd ledled y DU a thribiwnlysoedd Cymru.

Mae tribiwnlysoedd Cymru a ddaw o dan gylch gorchwyl Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru fel a ganlyn:

(a) Tribiwnlys Tir Amaethyddol Cymru; 

(b) Tribiwnlys Adolygu Iechyd Meddwl Cymru;

(c) pwyllgor asesu rhent a gyfansoddwyd yn unol ag Atodlen 10 i Rent Act 1977 (gan gynnwys tribiwnlys prisio lesddaliadau a thribiwnlys eiddo preswyl);

(ch) Tribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru; 

(d) tribiwnlys a gyfansoddwyd yn unol ag Atodlen 3 i Education Act 2005 (cofrestru arolygwyr yng Nghymru: tribiwnlysoedd sy’n gwrando ar apeliadau o dan adran 27);

(dd) tribiwnlys a dynnwyd o Banel Dyfarnu Cymru;

(e) Tribiwnlys y Gymraeg.


Ariennir y tribiwnlysoedd gan Lywodraeth Cymru ond meant yn gweithredu’n annibynnol ar y llywodraeth. 

Gallai tribiwnlysoedd newydd gael eu creu gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru yn y dyfodol ac, yn unol ag WA 2017, gall y rhain gael eu hychwanegu at y rhestr o dribiwnlysoedd y mae Llywydd Tribiwnlysoedd Cymru yn llywyddu drostynt. 


Datganoli a gweinyddu cyfiawnder

Wrth i’r Bil a ddaeth yn Wales Act 2017 fynd rhagddo, roedd cryn ddadlau ynglŷn ag a fyddai’n rhoi ar waith system lywodraethu a oedd yn sefydlog ac yn gydlynol ar gyfer yr hirdymor. O ganlyniad, gwnaeth Llywodraeth Cymru sefydlu Comisiwn i ystyried y materion sydd, yn ei thyb, yn sail i’r cwestiwn hwn. Mae’r Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru, a gadeiriwyd gan y cyn Arglwydd Brif Ustus, yr Arglwydd Thomas, yn ystyried yr isod: 

• goblygiadau cael awdurdodaeth gyfreithiol sengl ar gyfer Cymru a Lloegr;

• goblygiadau pwerau creu cyfraith sydd wedi eu datganoli a gweinyddiaeth yn gyffredinol heb ei datganoli;

• yr effaith y mae swyddogaethau cyfiawnder heb eu datganoli ar y cyfan yn ei chael ar wasanaethau cyhoeddus sydd wedi eu datganoli; a 

• phryderon mwy cyffredinol ynglŷn â’r system gyfiawnder, nad yw nifer ohonynt yn benodol i Gymru.


Mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno nifer o bapurau tystiolaeth i’r Comisiwn, y gellir dod o hyd iddynt yma:

1. Trosolwg [hyperddolen – https://llyw.cymru/cyflwyniad-ir-comisiwn-ar-gyfiawnder-gan-lywodraeth-cymru?_ga=2.60632941.1366863425.1558444275-704233539.1543826951]

2. Y gyfraith a’r cyfansoddiad

3. Cyfiawnder teuluol

4. Addysg a chyflogaeth

5. Dioddefwyr, troseddwyr a chymunedau

6. Iechyd a gofal cymdeithasol

7. Mynediad i gyfiawnder a hawliau dynol

8. Rôl gwasanaethau cyfreithiol a’r sector cyfreithiol yn economi Cymru

9. Y Bil Llywodraeth a’r Gyfraith yng Nghymru drafft

https://llyw.cymru/tystiolaeth-atodol-ir-comisiwn-ar-gyfiawnder-gan-lywodraeth-cymru?_ga=2.29778815.1366863425.1558444275-704233539.1543826951 [hyperddolenni ar gyfer 2, 3, 4, 5 (o dan y teitl Gweinidog Llywodraeth Leol a Chymunedau), 7 ac 8]

https://llyw.cymru/cyflwyniad-gan-y-gweinidog-iechyd-gwasanaethau-cymdeithasol?_ga=2.30761983.1366863425.1558444275-704233539.1543826951 [6 uchod ]     

https://llyw.cymru/cyflwyniad-ir-comisiwn-bil-llywodraeth-ar-gyfraith-yng-nghymru?_ga=2.228075357.1366863425.1558444275-704233539.1543826951 [9 uchod]

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn