Caffael a gwarcheidiaeth

 Mae Deddf 1979 yn diffinio heneb hynafol (‘ancient monument’) fel unrhyw heneb gofrestredig ac unrhyw heneb arall sydd, ym marn Gweinidogion Cymru, 'of public interest by reason of the historic, architectural, traditional, artistic or archaeological interest attaching to it.' 


Mae'r ddeddfwriaeth yn caniatáu i Weinidogion Cymru neu awdurdodau lleol gaffael henebion hynafol drwy gytundeb neu rodd. Caiff Gweinidogion Cymru hefyd droi at gaffael gorfodol at ddiben diogelu cadwraeth heneb hynafol.


Caiff unigolyn sydd â buddiannau penodol mewn heneb hynafol ei gosod o dan warcheidiaeth Gweinidogion Cymru neu awdurdod lleol. Mae gwarcheidiaeth yn cael ei sefydlu drwy weithred ac mae angen cael cydsyniad Gweinidogion Cymru neu'r awdurdod lleol. Mae gweithred gwarcheidiaeth yn bridiant tir lleol ac mae'n ymrwymo unrhyw unigolyn y mae ei deitl i’r heneb hynafol yn deillio o'r unigolyn a gyflawnodd y weithred. 


Daw gwarcheidiaeth heneb hynafol â dyletswydd i Weinidogion Cymru neu awdurdod lleol i'w chynnal a'i rheoli. Mae hyn yn cynnwys ffensio, atgyweirio a gorchuddio'r heneb ac unrhyw weithred arall sy'n ofynnol i'w diogelu 'rhag dirywiad neu niwed'. Caiff Gweinidogion Cymru neu awdurdod lleol gaffael neu gymryd i warcheidiaeth dir yng nghyffiniau heneb hynafol er mwyn cefnogi'r gwaith o'i chynnal a'i chadw a'i rheoli.  Caiff hawddfreintiau a hawliau tebyg dros diroedd yng nghyffiniau'r heneb hynafol hefyd gael eu caffael at y dibenion hynny. 


Rhaid i Weinidogion Cymru neu awdurdod lleol roi mynediad i'r cyhoedd at unrhyw heneb hynafol yn eu perchenogaeth neu warcheidiaeth oni bai eu bod yn ystyried ei fod yn angenrheidiol ar gyfer diogelwch y cyhoedd neu gadwraeth yr heneb i'w heithrio rhag cael mynediad i unrhyw ran ohoni neu'r cyfan. Mewn cysylltiad â darparu mynediad i'r cyhoedd, caiff Gweinidogion Cymru neu awdurdod lleol ddarparu unrhyw gyfleusterau neu wybodaeth y maent yn tybio sy'n angenrheidiol neu'n ddymunol. Mae'r ddeddfwriaeth yn caniatáu i Weinidogion Cymru neu awdurdod lleol godi taliadau ar gyfer mynediad at heneb neu ddarparu gwasanaethau. 


Mae'r ddeddfwriaeth yn gwneud darpariaeth ar gyfer trosglwyddo gwarcheidiaeth rhwng cyrff cyhoeddus amrywiol a therfynu gwarcheidiaeth, ar yr amod fod amodau penodol yn cael eu bodloni.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn