Trafnidiaeth rheilffyrdd yng Nghymru

Nid oes gan y Cynulliad Cenedlaethol gymhwysedd deddfwriaethol mewn perthynas â darparu a rheoleiddio gwasanaethau rheilffyrdd ar wahân i gymorth ariannol dan rai amgylchiadau cyfyngedig (gweler yr eithriadau sydd wedi'u rhestru o dan paragraff 10 yn Rhan 1 o Atodlen 7 i'r Government of Waes Act 2006).

Mae gan Weinidogion Cymru swyddogaethau gweithredol mewn perthynas â rheilffyrdd dan y Railways Act 2005 (RA 2005), a ddiwygiodd y Railways Act 1993. Yn arbennig, rhoddodd RA 2005 fwy o rôl i Weinidogion Cymru mewn perthynas â masnachfreintio a chymorth ariannol ar gyfer gwasanaethau rheilffyrdd yng Nghymru.  Mae adran 10 o RA 2005 yn darparu na all yr Ysgrifennydd Gwladol fynd i gytundeb masnachfreintio sy'n cynnwys gwasanaethau teithwyr rheilffyrdd "Cymru'n unig" os na fydd Gweinidogion Cymru yn ymuno ag ef neu hi fel cyd-lofnodwyr y cytundeb. Pan gafodd yr Awdurdod Rheilffyrdd Strategol ei ddileu yn 2005, cafodd ei hawliau a'i rwymedigaethau dan fasnachfraint bresennol Cymru a'r Gororau eu trosglwyddo ar y cyd i'r Ysgrifennydd Gwladol a Gweinidogion Cymru. Dyma'r unig fasnachfraint sydd ar hyn o bryd yn darparu neu'n cynnwys gwasanaethau "Cymru'n unig", h.y. y rhai sy'n cychwyn ac yn gorffen yng Nghymru ac nad yw’n stopio o gwbl fel arall y tu allan i Gymru.

Rhaid i'r Ysgrifennydd Gwladol ymgynghori â Gweinidogion Cymru cyn dod i gytundeb masnachfreintio lle byddai'r gwasanaethau cwsmeriaid a fyddai'n cael eu darparu'n cynnwys "Gwasanaethau Cymru", h.y. rhai sy'n cychwyn yng Nghymru, yn gorffen yng Nghymru, neu fel arall yn gwneud o leiaf un stop wedi'i drefnu yng Nghymru.

Mae adran 10 o RA 2005 yn darparu pŵer i Weinidogion Cymru ddarparu cymorth cysylltiedig â gwasanaethau Cymru i ddeiliad masnachfraint dan gytundeb masnachfreintio y maent yn barti iddo a hefyd, yn ehangach, i bartïon eraill.

Yn amodol ar rai eithriadau, mae gan Weinidogion Cymru bwerau i wneud Gorchmynion (Gorchmynion TWA) dan adran 1 o'r Transport and Works Act 1992 mewn perthynas ag adeiladu a gweithredu rheilffordd, tramffordd, cerbyd troli a rhai systemau trafnidiaeth tywysedig. Gall Gorchmynion TWA awdurdodi materion atodol i'r uchod, megis caffael tir yn orfodol, creu neu ddileu hawliau dros dir, a chodi tollau a chosbau. Fodd bynnag, os yw cais yn ymwneud â Chymru a Lloegr (er enghraifft rheilffordd arfaethedig sy’n rhedeg o boptu’r ffin), yr Ysgrifennydd Gwladol fyddai’n gyfrifol am y penderfyniad.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn