Beth sydd wedi ei ddatganoli?

Yn gyffredinol, mae gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru gymhwysedd deddfwriaethol i basio deddfau yn ymwneud ag amaethyddiaeth, garddwriaeth, iechyd a lles anifeiliaid a datblygu gwledig.  

Fodd bynnag, mae cyfyngiadau pwysig ar gymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad Cenedlaethol yn y meysydd hyn a geir yn Atodlen 7A i'r, Government of Wales Act 2006.Government of Wales Act 2006. Nid oes gan y Cynulliad Cenedlaethol gymhwysedd deddfwriaethol i basio deddfau ar bynciau sy’n dod o dan unrhyw un o'r cymalau cadw canlynol:

  • hela â chŵn;
  • gweithdrefnau ar anifeiliaid byw at ddibenion gwyddonol neu addysgol;
  • cynhyrchion meddyginiaethol milfeddygol, gan gynnwys gweithgynhyrchu, awdurdodiadau i'w defnyddio a rheoleiddio prisiau;
  • bwydydd anifeiliaid, mewn perthynas â'r canlynol—
      a) cynnwys cynhyrchion meddyginiaethol milfeddygol neu ychwanegion bwyd anifeiliaid penodedig o’u mewn;
      b) materion yn codi o ganlyniad i gynnwys cynhyrchion o'r fath.
  • awdurdodi meddyginiaethau milfeddygol a chynnyrch meddyginiaethol.
  • gwahardd a rheoleiddio mewnforion ac allforion, ar wahân i'r canlynol—

o gwahardd a rheoleiddio bwyd, planhigion ac anifeiliaid sy'n cael eu mewnforio a'u hallforio o Gymru yn ogystal â phethau cysylltiedig at y dibenion canlynol—
a) gwarchod iechyd pobl, anifeiliaid neu blanhigion, lles anifeiliaid neu'r amgylchedd, neu  
b) arsylwi neu weithredu rhwymedigaethau o dan y Polisi Amaethyddol Cyffredin,  
o gwahardd a rheoleiddio bwydydd anifeiliaid, gwrteithiau neu blaladdwyr (neu bethau a gaiff eu trin yn rhinwedd deddfiad fel plaladdwyr) sy'n cael eu mewnforio a'u hallforio o Gymru at ddibenion gwarchod iechyd pobl, anifeiliaid neu blanhigion neu'r amgylchedd.  

(ni eithrir gwahardd a rheoleiddio at ddibenion gwarchod rhywogaethau o blanhigion ac anifeiliaid sydd mewn perygl, ac felly fe'u cedwir yn ôl.)

Nid yw'r rhestr hon o gymalau cadw yn gyflawn ac mae cyfyngiadau pellach ar gymhwysedd y Cynulliad Cenedlaethol i basio deddfau mewn perthynas ag amaethyddiaeth, garddwriaeth, iechyd a lles anifeiliaid a datblygu gwledig a nodir yn Rhan I o Atodlen 7A i’r Government of Wales Act 2006.

Adran 1

Cyfraith yr UE

Mae llawer o Reoliadau a Chyfarwyddebau yn cael eu gwneud gan yr Undeb Ewropeaidd mewn perthynas ag amaethyddiaeth a garddwriaeth.

Mae Rheoliadau'r UE ar waith yn y DU, ac felly yng Nghymru, heb yr angen am unrhyw ddeddfwriaeth bellach (gweler adran 2(1) o’r European Communities Act 1972). Yn aml, fodd bynnag, nid yw Rheoliadau’n rhoi hawliau i unigolion y gellir eu cynnal yn erbyn unigolion eraill neu yn erbyn y Wladwriaeth. Felly, gall fod angen i Weinidogion Cymru, neu Lywodraeth y DU, wneud is-ddeddfwriaeth i weithredu’r Rheoliadau hyn yng Nghymru. Er enghraifft, rhaid i Weinidogion Cymru wneud is-ddeddfwriaeth i roi eu cynigion ar waith er mwyn gweithredu’r Rheoliadau o Senedd Ewrop a Chyngor yr UE ar y polisi amaethyddol cyffredin yng Nghymru.

Mae Cyfarwyddebau’r UE yn rhwymo Aelod-wladwriaethau’r Undeb Ewropeaidd y maent yn berthnasol iddynt o ran y canlyniad sydd i’w gyflawni, ond yn gadael i bob Aelod-wladwriaeth ddewis sut y bydd yn gweithredu’r Gyfarwyddeb. Felly, bydd angen i Weinidogion Cymru, neu Lywodraeth y DU, neu Ysgrifennydd Gwladol weithredu, a gallai hynny gynnwys gwneud is-ddeddfwriaeth, i weithredu’r Cyfarwyddebau yng Nghymru. Er enghraifft, mae Gweinidogion Cymru wedi deddfu i weithredu Cyfarwyddeb y Cyngor 85/337/EEC (OJ Rhif L175, 5.7.85, t40) ar asesu effeithiau rhai prosiectau cyhoeddus a phreifat ar yr amgylchedd (fel y’i diwygiwyd ddiwethaf gan Gyfarwyddeb 2003/35/EC (OJ Rhif L156, 25.6.03, t17).

Dynodi at ddibenion adran 2(2) o’r European Communities Act

Pan fo Gweinidogion Cymru, neu Ysgrifennydd Gwladol Llywodraeth y DU, yn bwriadu cymryd camau i roi cyfraith yr UE ar waith yng Nghymru, mae’n rhaid iddynt yn gyntaf fod wedi’u ‘dynodi’ drwy Orchymyn yn y Cyfrin Gyngor a wneir o dan adran 2(2) o’r European Communities Act 1972 fel rhai sydd â’r pŵer i roi camau ar waith mewn perthynas ag agwedd benodol ar gyfraith yr UE.

Mae nifer o Orchmynion yn y Cyfrin Gyngor wedi’u gwneud sy’n dynodi Gweinidogion Cymru fel rhai sydd â’r pŵer i roi camau ar waith mewn perthynas â meysydd penodol o gyfraith yr UE sy’n ymwneud â Chymru. Mae’r meysydd hyn yn cynnwys:

Mae’r dynodiadau hyn yn amodol ar nifer o gyfyngiadau.

Gan weithredu o dan y dynodiadau hyn, mae Gweinidogion Cymru wedi gwneud offerynnau statudol i roi cyfraith yr UE ar waith yng Nghymru.


Ers i’r Wales Act 2017 ddod i rym, mae gan Weinidogion Cymru ddynodiad cyffredinol o dan adran 58B o’r Government of Wales Act 2006. Effaith hyn yw bod Gweinidogion Cymru yn gyffredinol yn cael eu trin fel petaent wedi'u dynodi at ddibenion adran 2(2) o'r European Communities Act 1972, ar gyfer meysydd o fewn cymhwysedd deddfwriaethol Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Adran 2

Pwerau gweithredol

Gall Gweinidogion Cymru arfer ystod eang o swyddogaethau gweithredol mewn perthynas ag amaethyddiaeth, garddwriaeth, iechyd a lles anifeiliaid a datblygu gwledig. Mae’r swyddogaethau hyn wedi’u nodi mewn Deddfau amrywiol gan Senedd y DU ac maent yn cynnwys pwerau i Weinidogion Cymru wneud is-ddeddfwriaeth ac i gychwyn erlyniadau.

Yn ogystal â’r swyddogaethau a nodir yn y Deddfau hyn, mae swyddogaethau wedi’u rhoi i Weinidogion Cymru, drwy is-ddeddfwriaeth a wnaed o dan y Deddfau hyn.

Trosglwyddwyd swyddogaethau’r Gweinidog Amaethyddiaeth, Pysgodfeydd a Bwyd neu’r Ysgrifennydd Gwladol o dan bob un o’r Deddfau hyn (ac eithrio ar gyfer yr Animal Health Act 2002 a’r Animal Welfare Act 2006) y mae Gweinidogion Cymru yn ymgymryd â hwy yn awr, i Gynulliad Cenedlaethol Cymru drwy gyfres o Orchmynion yn y Cyfrin Gyngor a wnaed o dan adran 22 o’r Government of Wales Act 1998. Mae’r Gorchmynion a drosglwyddodd swyddogaethau i’r Cynulliad Cenedlaethol mewn perthynas ag amaethyddiaeth a garddwriaeth fel a ganlyn:

Yna trosglwyddwyd swyddogaethau’r Cynulliad Cenedlaethol i Weinidogion Cymru gan adran 162 a pharagraff 30 o Atodlen 11 i’r Government of Wales Act 2006.

Mewn rhai amgylchiadau cyfyngedig, bydd un o Weinidogion y Goron yn dal i allu arfer y swyddogaethau o wneud is-ddeddfwriaeth a drosglwyddwyd i Weinidogion Cymru gan y gorchymyn trosglwyddo swyddogaethau hwn. Mae adran 58, a pharagraff 5 o Atodlen 3 i’r Government of Wales Act 2006, o’i darllen gyda pharagraff 26 o Atodlen 11 y Ddeddf honno, yn darparu bod pŵer un o Weinidogion y Goron i wneud is-ddeddfwriaeth sydd wedi ei drosglwyddo i Weinidogion Cymru yn parhau i fod yn arferadwy gan Weinidog y Goron (Ysgrifennydd Gwladol) fel pe na bai wedi cael ei drosglwyddo er mwyn:

  • Gweithredu unrhyw rwymedigaeth o eiddo’r Gymuned gan y Deyrnas Unedig,
  • Galluogi unrhyw rwymedigaeth o eiddo’r Gymuned i gael ei rhoi ar waith,
  • galluogi i unrhyw hawliau sydd gan neu a fydd gan y Deyrnas Unedig o dan neu yn rhinwedd Cytuniadau’r Gymuned gael eu harfer, neu
  • ymdrin â materion sy’n deillio o, neu sy’n gysylltiedig ag unrhyw rwymedigaeth neu hawliau o’r fath neu weithrediad adran 2(1) o’r European Communities Act 1972 .
Adran 3

Mesurau’r Cynulliad

Rhwng mis Mai 2007 a mis Mai 2011, roedd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru'r cymhwysedd deddfwriaethol i wneud Mesurau yn unol ag adran 94 o, ac Atodlen 5 i’r Government of Wales Act 2006. Rhoddodd Maes 1 o Atodlen 5 y pŵer i’r Cynulliad Cenedlaethol wneud Mesurau mewn perthynas â’r mater canlynol:

Matter 1.1

The red meat industry, in relation to–
(a) increasing efficiency or productivity in the industry;
(b) improving marketing in the industry;
(c) improving or developing services that the industry provides or could provide to the community;
(d) improving the ways in which the industry contributes to sustainable development.

Interpretation of this field

In this field “the red meat industry” means all of the activities comprised in–

(a) breeding, keeping, processing, marketing and distributing cattle, sheep and pigs (alive or dead), and
(b) producing, processing, marketing, manufacturing and distributing products derived to any substantial extent from those animals (apart from milk and milk products, fleece wool and hides).

For the purposes of this definition–“cattle” means bovine animals, including bison and buffalo;“pigs” means porcine animals, including wild boar and other feral pigs.

Gwnaed Mesur Diwydiant Cig Coch (Cymru) 2010 drwy arfer cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad Cenedlaethol o dan Fater 1.1 o Ran 1 o Atodlen 5 i’r Government of Wales Act 2006.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn