Bagiau siopa

Rhoddodd Atodlen 6 y Climate Change Act 2008 bwerau ar gyfer creu is-ddeddfwriaeth ynghylch bagiau siopa. Mae Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 (“Deddf 2016”) yn disodli’r darpariaethau galluogi y mae’r darpariaethau codi tâl ar gyfer bagiau siopa yn cael eu gwneud oddi tanynt.

1.  Galluogodd Atodlen 6 y Climate Change Act 2008 i is-ddeddfwriaeth gael ei chreu i reoli gwerthiant bagiau siopa "untro". Roedd yr Atodlen yn ddeddfwriaeth sgerbwd – y rheoliadau fydd yn darparu’r holl fanylion, gan gynnwys diffiniadau allweddol. Defnyddiwyd y pŵer mewn perthynas â Chymru trwy Reoliadau Codi Tâl am Fagiau Siopa Untro (Cymru) 2010/2880 ond, erbyn hyn, mae’r pŵer wedi’i ddisodli gan Ran 3 o Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 (Codi tâl am fagiau siopa). Bydd Deddf 2016 yn cael ei chychwyn gan is-ddeddfwriaeth a, hyd nes iddi gael ei chychwyn, bydd rheoliadau 2010 yn parhau i gael effaith (yn Lloegr daeth y Single Use Carrier Bags Charges (England) Order 2015/776 i rym ar 5 Hydref 2015).

Ystyr bag siopa

2. Mae adran 54 o Ddeddf 2016 yn diffinio bag siopa fel bag "a ddarperir at y diben o (a) galluogi nwyddau i gael eu cymryd ymaith o’r man lle cânt eu gwerthu, neu (b) galluogi nwyddau i gael eu danfon". Yn ôl Memorandwm Esboniadol Llywodraeth Cymru i’r Bil ar gyfer y Ddeddf: “Yn gyffredinol y bagiau siopau y byddai isafswm tâl yn gymwys iddynt fyddai’r rheini a ddarperir gan fanwerthwyr i’w cwsmeriaid pan fônt yn prynu nwyddau mewn siop, neu’r rheini a ddarperir gan gwmnïau sy’n danfon
nwyddau, megis archfarchnadoedd sy’n darparu gwasanaeth danfon bwydydd ar-lein.”

Gofyniad i godi tâl

3. Rhoddodd Atodlen 6 y Climate Change Act 2008 bŵer i "make provision by regulations about charging by sellers of goods for the supply of single use carrier bags". Mae adran 55 o Ddeddf 2016 yn rhoi dyletswydd i wneud rheoliadau, ond mae’n gadael digon o le i ddefnyddio disgresiwn wrth bennu effaith y rheoliadau. Yr hanfod yw y gall y rheoliadau "ei gwneud hi’n ofynnol i werthwyr nwyddau godi tâl am fagiau siopa, fel y pennir yn y rheoliadau" lle mae’r "nwyddau naill ai’n cael eu gwerthu o le yng Nghymru, neu y bwriedir iddynt gael eu danfon i berson sy’n byw yng Nghymru".

Rheoliadau Cymru

4. Mae Rheoliadau Codi Tâl am Fagiau Siopa Untro (Cymru) 2010/2880 yn gwneud darpariaeth ynghylch yr isafswm y mae'n rhaid i werthwyr nwyddau ei godi am fagiau siopa untro yng Nghymru (£0.05 ar hyn o bryd). Mae’r  Rheoliadau: yn diffinio "bag siopa untro" a "gwerthwr"; ac yn penodi cynghorau sir a chynghorau bwrdeistref sirol yn weinyddwyr; yn pennu’r isafswm y mae'n rhaid i werthwr ei godi am fag siopa untro a'r mathau o fagiau siopa untro nad oes gofyn codi  tâl  amdanynt (mae’r bagiau dan sylw wedi'u nodi yn Atodlen 1 y Rheoliadau); yn ymdrin â chadw, darparu a chyhoeddi cofnodion gan werthwyr; yn gosod trefn o sancsiynau sifil; yn rhoi pwerau gorfodi eraill i weinyddwyr ac yn caniatáu i weinyddwyr adennill costau gorfodi penodol a oedd yn wariant rhesymol.

Canllawiau

5. Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Ganllawiau ar Reoliadau Codi Tâl am Fagiau Siopa Untro (Cymru) 2010/2880 ym mis Medi 2011. Mae'r Canllawiau ar ffurf sylwebaeth ar y Rheoliadau ac mae’n egluro eu bwriad mewn nifer o ffyrdd: gweler, er enghraifft: “Mae’r Rheoliadau’n diffinio’r term ‘bag siopa untro’ yn eang er mwyn cynnwys pob bag siopa untro a gyflenwir yn gyffredinol i gludo nwyddau a brynwyd ar un achlysur. Diffinnir y term mewn ffordd sy’n cynnwys rhai bagiau na fyddant, o bosibl, yn cyd-fynd â chanfyddiad y rhan fwyaf o bobl o fag siopa untro; er enghraifft, byddai angen codi tâl am fagiau papur bach. Am y rheswm hwn, mae’n rhesymol cymryd yn ganiataol yn y lle cyntaf y byddai angen codi tâl am unrhyw fag siopa untro.

Enillion

6. Mae Llywodraeth Cymru yn annog gwerthwyr i roi enillion sy’n deillio o'r tâl bag siopa i achosion elusennol a chymunedol. Ni chyflwynodd Rheoliadau Codi Tâl am Fagiau Siopa Untro (Cymru) 2010 unrhyw ddyletswydd gyfreithiol i roi’r enillion i elusen. Mae Deddf 2016 yn ei gwneud hi’n ofynnol i reoliadau a wneir oddi tani fynnu bod enillion net o’r tâl yn cael eu cymhwyso at ddibenion elusennol sy’n ymwneud â gwarchod neu wella’r amgylchedd ac sydd o fudd uniongyrchol neu anuniongyrchol i Gymru gyfan neu i ran o Gymru (waeth a ydynt o fudd i unrhyw ardal arall ai peidio), ond eu bod yn ddarostyngedig i wahanol eithriadau a chymwysterau (a.57).

7. Yn ôl Memorandwm Esboniadol Llywodraeth Cymru i’r Bil ar gyfer Deddf 2016:

"214. Mae adran 57(1) yn ei gwneud yn ofynnol i werthwyr gymhwyso’r tâl y maent yn ei dderbyn o werthu bagiau siopa (ar ôl didyniadau) i elusen.

215. Y swm y bydd yn rhaid ei gymhwyso at ddibenion elusennol fydd yr enillion net o’r tâl. Diffinnir yr enillion net yn adran 64, sef yr enillion gros ar ôl tynnu unrhyw swm y caiff y rheoliadau eu pennu megis, er enghraifft, costau gweinyddol. Ystyr “enillion gros o’r tâl” yw’r swm y mae’r gwerthwr yn ei dderbyn o ganlyniad i’r isafswm tâl. Nid yw’n cynnwys arian sy’n dod i law sydd uwchlaw’r isafswm tâl; pe bai’r gwerthwr yn codi 8c am fag a 5c fyddai’r isafswm tâl yna’r enillion net fyddai 5c.

216. Rhaid i’r enillion net o’r tâl gael eu cymhwyso at “ddibenion elusennol” fel y’u diffinnir yn isadran (5). Caiff y rheoliadau hefyd bennu at ba ddibenion elusennol y mae’n rhaid cymhwyso’r enillion net.”

Osgoi

8. Mae rhai cwestiynau allweddol a all wneud y ddeddfwriaeth hon yn amhosibl i'w gorfodi os nad yw perchnogion siopau yn dymuno ei gorfodi. Yn benodol, mae'n ymddangos nad oes unrhyw beth i atal siopwyr rhag gostwng prisiau er mwyn gwneud yn iawn am y tâl bag siopa. Ar hyn o bryd, ymddengys nad oes unrhyw bwysau sylweddol yn y cyfeiriad hwnnw naill ai o du siopwyr na defnyddwyr.

9. Mae Deddf 2016 yn ceisio cryfhau’r ddarpariaeth ar gyfer gorfodi’r system codi tâl: mae a.58 yn caniatáu i’r rheoliadau benodi person (“gweinyddwr”) i weinyddu darpariaeth a wneir gan y rheoliadau; mae a.59 yn darparu ar gyfer gofynion cadw cofnodion; ac mae a.60 yn caniatáu i’r rheoliadau wneud darpariaeth ar gyfer gorfodi gan y gweinyddwr. Mae Atodlen 1 yn cyflwyno system o gosbau sifil.

 

Mwy o erthyglau ynghylch Gwastraff

Gweld mwy o erthyglau yn Gwastraff