Cyngor ar yrfaoedd

Mae'r cyfrifoldeb dros sicrhau darpariaeth cyngor gyrfaoedd mewn sefydliadau addysgol yng Nghymru yn nwylo Gweinidogion Cymru.

Mae adran 8 yr Employment and Training Act 1973 (ETA 1973) yn gosod rhwymedigaeth ar Weinidogion Cymru i ddarparu gwasanaethau i gynorthwyo pobl mewn addysg (ac eithrio addysg uwch) yng Nghymru i benderfynu pa swyddi a allai fod yn addas ar eu cyfer ac i'w cynorthwyo i gael y swyddi hynny. Gall y mathau o wasanaethau dan sylw gynnwys darparu gwybodaeth a chynnig cyngor ac arweiniad am y mathau o swyddi sydd ar gael a'r hyfforddiant neu’r addysg a all fod ei angen er mwyn cael y swyddi hynny. 

Mae gan Weinidogion Cymru y pŵer hefyd i ddarparu'r gwasanaethau hyn i bobl nad ydynt mewn addysg o dan adran 9 o ETA 1973.

O dan adran 10 o ETA 1973, gall Gweinidogion Cymru drefnu i awdurdodau lleol neu gyrff eraill ddarparu gwasanaethau cyngor gyrfaoedd a gall hefyd roi cyfarwyddyd i awdurdodau lleol ddarparu gwasanaethau cyngor gyrfaoedd neu drefnu eu darparu. Wrth wneud y trefniadau hyn, gall Gweinidogion Cymru wneud taliadau i ddarparwyr a chaniatáu i ddarparwyr godi tâl am eu gwasanaethau.

Mae Gweinidogion Cymru wedi gweithredu’r pwerau hyn drwy ddod i drefniant gyda Gyrfa Cymru/Careers Wales, corff sy'n darparu addysg ac arweiniad ar yrfaoedd i bobl ifanc 14-19 oed yng Nghymru drwy ysgolion a sefydliadau addysg bellach.

Mae'r Education Act 1997 yn gosod rhwymedigaethau ar gyrff llywodraethu a phenaethiaid ysgolion yng Nghymru i sicrhau y darperir rhaglen addysg i ddisgyblion rhwng 14 a 19 oed sydd â’r nod o’u paratoi ar gyfer gwneud penderfyniadau ynghylch eu gyrfaoedd a'u helpu i roi’r penderfyniadau hynny ar waith (adran 43, fel y'i diwygiwyd gan Reoliadau Addysg (Estyn Addysg Gyrfaoedd) (Cymru) 2001 (OS 2001/1987).

Mae adrannau 44, 45 a 45B o'r Education Act 1997 hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i gyrff llywodraethu, penaethiaid a phrifathrawon ysgolion a sefydliadau addysg bellach ddarparu mynediad i arweiniad a deunyddiau cyfeirio yn ymwneud ag addysg gyrfaoedd. Rhaid iddynt hefyd weithio gyda Gyrfa Cymru/Careers Wales (fel y corff a benodwyd o dan adran 10 o ETA 1973) i ddarparu'r gwasanaeth hwn a, lle bo angen, darparu gwybodaeth i Gyrfa Cymru/Careers Wales am ddisgyblion a myfyrwyr a modd iddynt gysylltu â nhw at ddibenion addysg gyrfaoedd.

Mae adran 2 o ETA 1973 yn rhoi swyddogaeth ychwanegol i Weinidogion Cymru mewn perthynas â chyngor gyrfaoedd. Mae adran 2 yn caniatáu i Weinidogion Cymru wneud trefniadau priodol er mwyn cynorthwyo pobl i ddewis, hyfforddi ar gyfer, cael a chadw swyddi addas ar gyfer eu hoedran a'u gallu neu i gynorthwyo pobl i ddod o hyd i weithwyr addas. Yng nghyswllt Cymru, mae'r swyddogaethau hyn i’w gweithredu gan Weinidogion Cymru ochr yn ochr â'r Ysgrifennydd Gwladol, ac eithrio nad ydynt yn cynnwys y swyddogaeth i wneud trefniadau ar gyfer y prif ddiben o gynorthwyo pawb (yn hytrach na charfan benodol o’r boblogaeth yng Nghymru) sydd heb waith i ddod o hyd i swydd (gweler paragraff 1 o Atodlen 1 i'r National Assembly for Wales (Transfer of Functions) Order 1999/672).

Fel gyda mathau eraill o addysg, mae cyngor gyrfaoedd o fewn cylch gwaith Prif Arolygydd Ei Mawrhydi dros Addysg a Hyfforddiant yng Nghymru o dan adrannau 55 i 57 o'r Education Act 2005. Mae'n ofynnol i’r Prif Arolygydd archwilio'r cyngor gyrfaoedd a ddarperir o dan adrannau 2, 8 a 9 o ETA 1973 yn rheolaidd ac i hysbysu Gweinidogion Cymru ynghylch ansawdd y cyngor hwn. Gall Gweinidogion Cymru ei gwneud yn ofynnol i'r Prif Arolygydd arolygu gwasanaethau penodol neu roi cyngor ar faterion penodol a gall y Prif Arolygydd gymryd y cam hwn o'i wirfodd hefyd. Mae gan yr Arolygydd hawl i gael mynediad i adeiladau perthnasol a hawl i archwilio dogfennau. Ceir manylion pellach am arolygiadau o gyngor gyrfaol yn Rheoliadau Arolygu’r Gwasanaeth Gyrfaoedd a Gwasanaethau Cysylltiedig (Cymru) 2006 (OS 2006/3103).

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn