Beth sydd wedi ei ddatganoli?

Mae gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru y cymhwysedd deddfwriaethol i wneud cyfreithiau ('Deddfau') yn ymwneud ag addysg, hyfforddiant galwedigaethol, cymdeithasol a chorfforol, y gwasanaeth gyrfaoedd a hyrwyddo a chymhwyso gwybodaeth. Mae un mater sy’n benodol i bwnc a gedwir yn ôl o dan Atodlen 7A i Government of Wales Act 2006 (GOWA 2006) mewn perthynas â chynghorau ymchwil, sy'n golygu na all y Cynulliad Cenedlaethol ddeddfu mewn perthynas â'r mater hwnnw. Ar gyfer darpariaeth yn ymwneud â chymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad Cenedlaethol, gweler adran 108A o Government of Wales Act 2006 (GOWA 2006) ac Atodlennni 7A a 7B iddi.

Er bod pŵer y Cynulliad Cenedlaethol i ddeddfu yn y maes hwn yn eang iawn, gall Senedd y DU barhau i basio deddfau ar gyfer Cymru yn ymwneud ag addysg a hyfforddiant, ac mae wedi gwneud hynny ar sawl achlysur ers i’r Cynulliad Cenedlaethol ennill ei gymhwysedd deddfwriaethol presennol yn dilyn refferendwm cenedlaethol yng Nghymru yn 2011.
Rhwng 2007 a 2011, gallai’r Cynulliad Cenedlaethol ddeddfu drwy Fesur, lle y rhoddwyd y pŵer penodol i ddeddfu ar bwnc gan Orchymyn yn y Cyfrin Gyngor a wnaed o dan GOWA 2006 (gorchmynion cymhwysedd deddfwriaethol neu 'LCOs' fel y’u gelwid). Gwnaed nifer o LCOs a Mesurau yn ymwneud ag addysg ac maent yn parhau i fod mewn grym.

Mae Gweinidogion Cymru yn cyflawni swyddogaeth oruchwyliol gyffredinol yn y system statudol bresennol ar gyfer addysg a hyfforddiant yng Nghymru. Mae Gweinidogion Cymru yn hyrwyddo Biliau ar addysg a hyfforddiant yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru, ac erbyn hyn maent yn arfer y rhan fwyaf o bwerau gweithredol a phwerau is-ddeddfwriaethol a nodir mewn statudau addysg (sy’n cael eu gwneud gan y Cynulliad Cenedlaethol neu Senedd y DU). Fel arfer, penodir un o Weinidogion Cymru i fod yn gyfrifol am faterion addysg a hyfforddiant, ac mae’n cael ei wasanaethu gan Adran Addysg a Sgiliau Llywodraeth Cymru.

Mae gan Weinidogion Cymru ddyletswydd gyffredinol i hyrwyddo addysg pobl Cymru drwy adran 10 o’r Education Act 1996. Mae’r ddarpariaeth hon yn datgan: “the Secretary of State must promote the education of the people of England and Wales”. Trosglwyddwyd y swyddogaeth hon o eiddo’r Ysgrifennydd Gwladol (a llawer o swyddogaethau eraill) “in relation to Wales” i Gynulliad Cenedlaethol Cymru gan y National Assembly for Wales (Transfer of Functions) Order 1999 (OS 1999/672) ar 1 Gorffennaf 1999. Trosglwyddwyd y swyddogaeth hon eto o’r Cynulliad Cenedlaethol i Weinidogion Cymru gan Atodlen 11 i GOWA 2006 a ddaeth i rym ar ôl etholiadau’r Cynulliad ym mis Mai 2007. O ganlyniad i drosglwyddo’r swyddogaethau hyn, ystyr adran 10 mewn perthynas â Chymru yw: “The Welsh Ministers must promote the education of the people of Wales”.

Oherwydd y ffordd y cafodd swyddogaethau llywodraeth ganolog y DU eu datganoli i Gymru, mae’n rhaid bod yn ofalus wrth ddehongli’r statudau addysg sy’n parhau i fod yn berthnasol i Gymru ac a ddaeth i rym cyn i GOWA 2006 ddod i rym ym mis Mai 2007. Wrth drafod Cymru, bydd cyfeiriadau at 'yr Ysgrifennydd Gwladol' yn golygu 'Gweinidogion Cymru' yn y rhan fwyaf o achosion, ond nid pob achos, oherwydd y gorchmynion trosglwyddo swyddogaethau a wnaed o dan GOWA 1998 a’r broses o drosglwyddo swyddogaethau unwaith eto o dan Atodlen 11 i GOWA 2006. Hefyd, lle mae Deddfau Senedd y DU rhwng 1999 a 2007 wedi rhoi swyddogaethau i’r Cynulliad Cenedlaethol yn benodol, dylid cymryd bod y darpariaethau sy’n gweithredu’r swyddogaethau hynny yn cyfeirio at 'Weinidogion Cymru' o ganlyniad i drosglwyddo swyddogaethau’r Cynulliad Cenedlaethol gan Atodlen 11 i GOWA 2006.

Mae Ysgrifennydd Gwladol dros Addysg Llywodraeth y DU yn parhau i gyflawni swyddogaethau addysg yn ymwneud â Chymru mewn meysydd cyfyngedig; er enghraifft, yr Ysgrifennydd Gwladol  sy'n bennaf gyfrifol am weithredu rhwymedigaethau’r UE mewn perthynas â chyd-gydnabod cymwysterau proffesiynol ledled Cymru a Lloegr.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn