Preswylfa arferol

Mae preswylfa arferol yn gysyniad allweddol wrth benderfynu pa awdurdod lleol sydd â dyletswydd i asesu a diwallu anghenion gofal a/neu gymorth unigolyn o dan Ran 3, 4 a 6 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 (SSWA 2014).
Penderfynu pa awdurdod lleol sydd â dyletswydd i asesu

Mewn achosion lle y gall fod ar oedolyn anghenion am ofal a chymorth, mae adran 19 yn nodi bod yn rhaid i’r awdurdod lleol asesu a oes ar yr oedolyn anghenion o’r fath, ac os oes, beth yw’r anghenion hynny. Mae’r ddyletswydd hon yn berthnasol i unrhyw oedolyn sy’n preswylio fel arfer yn ardal yr awdurdod ac i unrhyw oedolyn arall sydd o fewn ardal yr awdurdod.

Mae adran 21 yn cyflwyno gofynion tebyg mewn perthynas â phlant.

Mewn achosion lle y gall fod ar ofalwr anghenion am gymorth, mae adran 24 yn nodi bod yn rhaid i’r awdurdod lleol asesu a oes ar y gofalwr anghenion o’r fath (neu a yw’n debygol y bydd arno anghenion am gymorth yn y dyfodol), ac os oes, beth yw’r anghenion hynny (neu’r anghenion tebygol yn y dyfodol). Mae’r ddyletswydd hon yn berthnasol i unrhyw ofalwr sy’n darparu neu sy’n debygol o ddarparu gofal i oedolyn neu blentyn anabl sy’n preswylio fel arfer yn ardal yr awdurdod, neu i unrhyw oedolyn neu blentyn anabl arall sydd o fewn ardal yr awdurdod.

Penderfynu pa awdurdod lleol sydd â dyletswydd i ddiwallu anghenion

Pan fo anghenion gofal a chymorth oedolyn yn bodloni’r meini prawf cymhwystra (neu pan fo’r awdurdod lleol yn credu bod angen diwallu’r anghenion hynny er mwyn amddiffyn yr oedolyn rhag cael ei gam-drin neu ei esgeuluso, neu rhag risg o gael ei gam-drin neu ei esgeuluso), mae adran 35 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddiwallu’r anghenion hynny os yw’r oedolyn yn preswylio fel arfer yn ardal yr awdurdod lleol neu nad oes gan yr oedolyn breswylfa sefydlog a’i fod o fewn ardal yr awdurdod.
Pan fo anghenion cymorth gofalwr sy’n oedolyn yn bodloni’r meini prawf cymhwystra, mae adran 40 yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddiwallu’r anghenion hynny pan fo’r person sy’n derbyn gofal gan y gofalwr yn preswylio fel arfer yn ardal yr awdurdod lleol, neu nad oes ganddo breswylfa sefydlog o fewn ardal yr awdurdod, neu os yw’r person sy’n derbyn gofal yn blentyn anabl o fewn ardal yr awdurdod lleol. Mae adran 42 yn gwneud darpariaeth debyg mewn perthynas â diwallu anghenion cymorth gofalwr sy’n blentyn.

Nid yw preswylfa arferol yn un o amodau’r ddyletswydd i ddiwallu anghenion gofal a chymorth plentyn. Yr unig ofyniad o dan adran 37 yw bod y plentyn o fewn ardal yr awdurdod lleol a bod ei anghenion yn bodloni’r meini prawf cymhwystra neu fod yr awdurdod lleol yn credu bod angen diwallu ei anghenion er mwyn amddiffyn y plentyn rhag cael ei gam-drin neu ei esgeuluso, neu rhag risg o gael ei gam-drin neu ei esgeuluso, neu rhag cael, neu rhag risg o gael, ei niweidio mewn modd arall).

Plant sy’n derbyn gofal – adennill costau gan awdurdod lleol arall

O dan adran 76 o SSWA 2014 (llety i blant sydd heb rieni, neu blant sydd ar goll neu sydd wedi eu gadael ac ati) mae awdurdod lleol yn gyfrifol am ddarparu llety i unrhyw blentyn yn ei ardal sy’n bodloni meini prawf adran 76(1). Fodd bynnag, pan fo awdurdod lleol yn darparu llety o dan yr adran hon i blentyn a oedd (yn union cyn iddo ddechrau gofalu am y plentyn) yn preswylio fel arfer yn ardal awdurdod lleol arall, caiff adennill oddi wrth yr awdurdod arall hwnnw unrhyw dreuliau rhesymol a dynnwyd ganddo wrth ddarparu’r llety a chynnal y plentyn (gweler adran 193 o SSWA 2014).

Yn ôl adran 194(6), wrth ddyfarnu preswylfa arferol plentyn at ddibenion SSWA 2014, mae preswylfa’r plentyn yn y mannau a ganlyn i’w ddiystyru:

• ysgol neu sefydliad arall
• man lle y lleolir y plentyn yn unol â gofynion gorchymyn goruchwylio o dan y Children Act 1989 neu yn unol â gofynion gorchymyn adsefydlu ieuenctid o dan Ran 1 o’r Criminal Justice and Immigration Act 2008
• llety a ddarperir gan neu ar ran awdurdod lleol yng Nghymru (neu awdurdod lleol yn Lloegr).

O ganlyniad i hyn, pan fo awdurdod lleol yn darparu llety i blentyn o dan adran 76 a’i fod yn ceisio adennill y costau o ddarparu’r llety hwnnw oddi wrth yr awdurdod lleol yn yr ardal lle’r oedd y plentyn yn preswylio fel arfer yn union cyn iddo ddechrau gofalu am y plentyn, dyfernir man preswylio arferol y plentyn heb ystyried ei fan preswylio ar y pryd, os yw’n un o’r mannau a restrir yn adran 194(6).
Plant sy’n destun gorchmynion gofal – awdurdod dynodedig

Pan fo plentyn sy’n derbyn gofal yn destun gorchymyn gofal, yr awdurdod lleol sy’n gyfrifol am ddarparu llety i’r plentyn fydd yr awdurdod a ddynodwyd gan y llys pan gafodd y gorchymyn gofal ei wneud. Yr awdurdod lleol dynodedig yw awdurdod yr ardal lle mae’r plentyn yn preswylio fel arfer neu, os nad yw’r plentyn yn preswylio mewn ardal awdurdod lleol, ardal yr awdurdod lle cododd unrhyw amgylchiadau a arweiniodd at wneud y gorchymyn (gweler adran 31(8) o’r Children Act 1989).
Bydd adran 105(6) o’r Children Act 1989 yn berthnasol os oes unrhyw gwestiwn ynglŷn â ble roedd plentyn yn preswylio fel arfer at ddibenion penderfynu pa awdurdod yw’r awdurdod lleol dynodedig o dan adran 31(8). Mae adran 105(6) o Ddeddf 1989 yn gwneud darpariaeth debyg i’r hyn a geir yn adran 194(6) o SSWA 2014, fel bod preswylfa’r plentyn mewn mannau penodol yn cael ei ddiystyru wrth ddyfarnu preswylfa arferol y plentyn at y diben hwn.

Preswylfa arferol “tybiedig” - oedolion

Mae adran 194(1) yn trafod ble mae oedolyn yn preswylio fel arfer os yw’r awdurdod lleol sy’n gyfrifol am ddiwallu ei anghenion am ofal a chymorth yn gwneud trefniadau i’r oedolyn fyw mewn llety o fath penodol. O ganlyniad i’r trefniadau hyn, gall yr oedolyn symud i ardal arall. Yn y sefyllfa hon, effaith y ddarpariaeth hon yw y caiff yr oedolyn ei drin, at ddibenion SSWA 2014, fel rhywun sy’n preswylio fel arfer yn ardal yr awdurdod lleol a wnaeth y trefniadau (ac nid yn yr ardal y mae’n symud iddi).
Mae adran 194(2) yn cynnwys pŵer i wneud rheoliadau yn ymwneud â’r mathau o lety y mae’r ddarpariaeth hon yn berthnasol iddynt. Mae Rheoliadau Gofal a Chymorth (Preswylfa Arferol) (Llety Penodedig) (Cymru) 2015 yn nodi y bydd adran 194(1) yn berthnasol i lety cartrefi gofal. Mae’r darpariaethau hyn yn berthnasol i oedolion ag anghenion gofal a chymorth sy’n byw mewn llety o’r fath yng Nghymru.

Lleoliadau trawsffiniol

Pan fo trefniadau’n cael eu gwneud i leoli’r oedolyn yn Lloegr, yr Alban neu Ogledd Iwerddon, bydd y darpariaethau yn Atodlen 1 i’r Care Act 2014 yn berthnasol. Mae canllawiau ar leoliadau trawsffiniol a defnyddio Atodlen 1 wedi’u cynnwys yn Atodiad 2 o'r Canllawiau Ymarfer ar leoliadau trawsffiniol a luniwyd gan y Sefydliad Gofal Cymdeithasol er Rhagoriaeth (SCIE)

Datrys anghydfodau

Mae’r darpariaethau yn Rhan 11 o SSWA 2014 ar gyfer datrys anghydfodau yn berthnasol i anghydfodau rhwng awdurdodau lleol ynghylch preswylfa arferol, hygludedd gofal a chymorth a methiant darparwr o dan Ddeddf 2014. Hefyd, maent yn berthnasol i anghydfodau ynghylch preswylfa arferol o dan adran 117 o’r Mental Health Act 1983.

Mae adran 195 yn gwneud darpariaeth ar gyfer datrys anghydfodau rhwng awdurdodau lleol ynghylch preswylfa arferol at ddibenion SSWA 2014, neu anghydfod rhwng awdurdod anfon ac awdurdod derbyn ynghylch cymhwyso adran 56 o SSWA 2014 (hygludedd gofal a chymorth). Mae’r darpariaethau hyn yn berthnasol i breswylfa arferol ac anghydfodau ynghylch preswylfa arferol a hygludedd gofal a chymorth rhwng awdurdodau lleol yng Nghymru yn unig. Mae adran 195(2) yn cynnwys pŵer i wneud rheoliadau i reoli anghydfodau o’r fath.

Mae Rheoliadau Gofal a Chymorth (Anghydfodau ynghylch Preswylfa Arferol, etc.) 2015 yn nodi’r gweithdrefnau y mae’n rhaid i awdurdodau lleol eu dilyn wrth ymdrin ag anghydfodau ynghylch preswylfa arferol a hygludedd gofal a chymorth.
Mae adran 189(8) (methiant darparwr) yn nodi y bydd unrhyw anghydfod ynghylch cymhwyso adran 189 yn cael ei benderfynu o dan adran 195 fel pe bai’n anghydfod o’r math a nodir yn 195(1). Felly, mae’r rheoliadau o dan adran 195(2) yn berthnasol hefyd i anghydfodau ynghylch cydweithredu ac ynghylch y costau a dynnir o dan y ddyletswydd dros dro.

Yn ôl adran 117(4) o’r Mental Health Act 1983 (fel y’i mewnosodwyd gan adran 75 o’r Care Act 2014), pan fo anghydfod ynghylch ble roedd person yn preswylio fel arfer at ddibenion adran 117(3), a bod yr anghydfod rhwng awdurdodau gwasanaethau cymdeithasol lleol yng Nghymru, mae adran 195 o SSWA 2014 yn berthnasol i’r anghydfod yn yr un modd ag y mae’n berthnasol i anghydfod ynghylch ble roedd person yn preswylio fel arfer at ddibenion SSWA 2014. Os yw'r anghydfod rhwng awdurdod gwasanaethau cymdeithasol lleol yn Lloegr ac awdurdod gwasanaethau cymdeithasol lleol yng Nghymru, yr Ysgrifennydd Gwladol neu Weinidogion Cymru a fydd yn ei ddatrys. Bydd yr Ysgrifennydd Gwladol a Gweinidogion Cymru yn gwneud ac yn cyhoeddi trefniadau ar gyfer penderfynu pa rai ohonynt fydd yn datrys anghydfod o dan adran 117(4)(c).

Cod ymarfer

Mae’r rheoliadau a’r cod ymarfer  o dan Ran 11 yn disodli’r canllawiau statudol ar breswylfa arferol a gyhoeddwyd ym 1993 (WOC 41/93 / LASS 5/133/10).
Mae’r cod ymarfer yn cynnwys canllawiau ar sut i ddyfarnu preswylfa arferol person

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn