Cydweithredu

Trefniadau i hyrwyddo cydweithrediad; oedolion sydd ag anghenion gofal a chymorth a gofalwyr

Mae adran 162 Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 yn darparu bod rhaid i awdurdod lleol wneud trefniadau i hyrwyddo cydweithrediad rhwng yr awdurdod lleol, pob un o blith 'partneriaid perthnasol' yr awdurdod a chyrff eraill sydd yn cymryd rhan mewn gweithgareddau sy'n berthnasol i oedolion sydd angen gofal a chymorth a gofalwyr sydd angen cymorth. Rhaid i'r awdurdod lleol hefyd wneud trefniadau i hyrwyddo cydweithrediad rhwng swyddogion yr awdurdod. Mae'r trefniadau i’w gwneud gyda'r bwriad o wella llesiant oedolion gydag anghenion gofal a chymorth a gofalwyr. Mae angen i’r trefniadau hefyd ganolbwyntio ar wella ansawdd y gofal a'r a chymorth a'u gofalwyr priodol. Mae angen i’r trefniadau hefyd ganolbwyntio ar wella ansawdd y gofal a'r cymorth a diogelu oedolion sy'n cael eu cam-drin neu eu hesgeuluso neu sydd mewn perygl o gamdriniaeth neu esgeulustod.

Nodir yr asiantaethau sy'n “bartneriaid perthnasol” o awdurdod lleol yn is-adran (4) o adran 162 ac maent yn cynnwys y corff plismona lleol, unrhyw awdurdod lleol arall y mae'r awdurdod yn cytuno ag ef y byddai'n briodol cydweithredu o dan yr adran hon, timau troseddwyr ifanc, gwasanaethau prawf, Bwrdd Iechyd Lleol ar gyfer ardal y mae unrhyw ran ohoni o fewn ardal yr awdurdod, Ymddiriedolaeth y GIG sy'n darparu gwasanaethau yn ardal yr awdurdod, Gweinidogion Cymru i'r graddau eu bod yn cyflawni swyddogaethau o dan Ran 2 o’r Learning and Skills Act 2000, ac unrhyw berson o'r fath, neu berson o'r fath ddisgrifiad, fel y caiff rheoliadau eu pennu.

Gall yr holl bartneriaid perthnasol ddarparu staff, nwyddau, gwasanaethau, llety, sefydlu a chynnal cronfa gyfun a rhannu gwybodaeth â'i gilydd. Mae 'cronfa gyfun' yn cynnwys cyfraniadau gan yr awdurdod a'r partneriaid perthnasol y gellir gwneud taliadau ohoni wrth gyflawni swyddogaethau. Rhaid i'r awdurdod lleol a'i bartneriaid perthnasol hefyd roi sylw i unrhyw ganllawiau a gyhoeddir gan Weinidogion Cymru.

Mae'r ddarpariaeth hon ar gyfer oedolion a gofalwyr yn adlewyrchu darpariaethau presennol y Children Act 2004 mewn perthynas â phlant. Mae Adran 25 Deddf 2004 yn galluogi partneriaid perthnasol fel y'u diffinnir yn y Ddeddf honno i sefydlu a chynnal cronfa gyfun neu ddarparu staff, nwyddau a chymorth i bartner arall at ddibenion y trefniadau cydweithredu o dan yr adran honno.

Gallai enghraifft o ddefnydd posibl i gronfa gyfun er budd oedolion gynnwys ariannu gweithwyr cymorth iechyd ychwanegol i gynorthwyo pobl sy'n gwella ar ôl bod yn camddefnyddio sylweddau neu ddatblygu gwasanaeth gwybodaeth a chymorth i ofalwyr.

Trefniadau i hyrwyddo cydweithredu: plant

Yn 2004, o’i gwirfodd, mabwysiadodd Llywodraeth Cymru Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn fel sail i'w holl waith ar gyfer plant a phobl ifanc yng Nghymru (roedd Mesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011 ar ôl hynny yn gosod dyletswydd ar Lywodraeth Cymru i roi sylw dyledus i'r Confensiwn wrth gyflawni unrhyw rai o'i swyddogaethau).

Mae hawliau'r Confensiwn wedi cael eu trosi’n saith Nod Craidd y mae Llywodraeth Cymru wedi ceisio eu gweithredu er mwyn sicrhau bod pob plentyn a pherson ifanc:

  • yn cael dechrau teg mewn bywyd;
  • yn cael amrywiaeth gynhwysfawr o gyfleoedd addysg a dysgu;
  • yn mwynhau'r iechyd gorau posibl, yn rhydd o gamdriniaeth, erledigaeth a cham-fanteisio;
  • yn cael mynediad at weithgareddau chwarae, hamdden, chwaraeon a gweithgareddau diwylliannol;
  • yn cael gwrandawiad, eu trin â pharch, a chydnabyddiaeth o’u hil a'u hunaniaeth ddiwylliannol;
  • â chartref diogel a chymuned sy'n cefnogi llesiant corfforol ac emosiynol; a’u bod 
  • ddim dan anfantais oherwydd tlodi.     

Mae'r nodau hyn yn cael eu hadlewyrchu yn adran 25 y Children Act 2004 a chyda’i  gilydd yn cryfhau'r trefniadau ar gyfer amddiffyn a hyrwyddo llesiant plant a phobl ifanc. Am y tro cyntaf, mae'n rhoi dyletswydd ar bob awdurdod lleol yng Nghymru (y cyfeirir atynt yn y Ddeddf fel awdurdodau gwasanaethau plant) i wneud trefniadau i hyrwyddo cydweithrediad gyda'r bwriad o wella llesiant plant yn eu hardal, o ran:

  • iechyd a llesiant emosiynol corfforol a meddyliol;
  • eu hamddiffyn rhag niwed ac esgeulustod;
  • addysg, hyfforddiant a hamdden; 
  • y cyfraniad a wneir ganddynt i gymdeithas; a 
  •  llesiant cymdeithasol ac economaidd.

Wrth gyflawni'r ddyletswydd hon mae'n ofynnol i awdurdod lleol hyrwyddo cydweithrediad rhyngddo ef ei hun a'i “bartneriaid perthnasol”. Pennir yr asiantaethau sy'n "bartneriaid perthnasol" i’r awdurdod lleol yn isadran (4) adran 25 ac maent yn cynnwys y bwrdd iechyd lleol ar gyfer yr ardal ac Ymddiriedolaeth Gwasanaeth Iechyd Gwladol Iechyd Cyhoeddus Cymru (os yw'n darparu gwasanaethau yn ardal yr awdurdod), yr awdurdod heddlu lleol, y gwasanaethau prawf a thimau troseddwyr ifanc.

Mae adran 163 Deddf 2014 yn gwneud diwygiadau i adran 25 y Children Act 2004 (cydweithredu i wella llesiant: Cymru). Gwneir y diwygiadau hyn er mwyn sicrhau bod y ddyletswydd sydd yn Neddf 2004 i wneud trefniadau i hyrwyddo cydweithrediad er mwyn gwella llesiant plant yn cyd-fynd â'r ddyletswydd newydd yn adran 162 Deddf 2014. Yn benodol, mae'r diffiniad o “lesiant” yn adran 2 Deddf 2014 yn cael ei fewnforio i adran 25 Deddf 2004 yn lle'r diffiniad presennol, ynghyd â diffiniad newydd o “gofal a chymorth”.

Dyletswydd i gydweithredu a darparu gwybodaeth wrth gyflawni swyddogaethau gwasanaethau cymdeithasol

Ceir darpariaeth yn adran 164 Deddf 2014 os yw'r awdurdod lleol yn gofyn am gydweithrediad partner perthnasol, neu am wybodaeth ganddo, wrth arfer ei swyddogaethau gwasanaethau cymdeithasol, mae'n rhaid i'r partner perthnasol wneud hynny oni fyddai hynny’n anghydnaws â'i ddyletswyddau ei hun neu fel arall yn cael effaith andwyol ar ei swyddogaethau ei hun. Pe digwydd i’r partner perthnasol wrthod cydweithredu neu ddarparu gwybodaeth rhaid iddo roi rhesymau ysgrifenedig i'r awdurdod lleol yn egluro ei benderfyniad i wrthod.

Mae adran 27 y Children Act 1989 yn gosod dyletswyddau penodol ar asiantaethau i gydweithredu er lles plant agored i niwed. Os yw'n ymddangos i awdurdod lleol y gallai corff cyhoeddus arall, drwy gymryd unrhyw gam penodol, gynorthwyo wrth arfer unrhyw rai o'u swyddogaethau o dan Ran 3 Deddf 1989, gallant ofyn am gymorth yr awdurdod arall hwnnw, gan nodi'r cam dan sylw. Mae gan gorff cyhoeddus y gofynnir am ei help dan yr adran hon ddyletswydd i gydymffurfio â'r cais os yw'n gydnaws â'i ddyletswyddau a’i ymrwymiadau statudol neu anstatudol ei hun ac nad yw'n rhagfarnu'n ormodol unrhyw un neu unrhyw rai o'u swyddogaethau.

Mae adran 27 Deddf 1989 wedi ei diwygio gan reoliadau a wnaed o dan adran 198  Deddf 2014 (Rheoliadau Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 (Diwygiadau Canlyniadol) 2016) fel nad yw’n gymwys mwyach i geisiadau gan awdurdodau lleol yng Nghymru i gyrff cyhoeddus eraill yng Nghymru, gan y bydd hyn yn awr yn cael ei gwmpasu gan adran 164 Deddf 2014. Fodd bynnag, bydd adran 27 yn dal yn gymwys i geisiadau gan awdurdodau lleol yn Lloegr i gyrff cyhoeddus yng Nghymru a Lloegr.

Mae ceisiadau gan awdurdodau lleol yng Nghymru i gyrff cyhoeddus eraill yn Lloegr a fyddai gynt wedi cael eu gwneud o dan adran 27 bellach yn cael eu cwmpasu gan adran 164A Deddf 2014. Mae adran 164A yn adlewyrchu darpariaethau adran 27, i'r graddau y mae'n ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus penodol yng Nghymru gydymffurfio â cheisiadau i gydweithredu gan awdurdodau lleol yng Nghymru wrth arfer rhai o'u swyddogaethau mewn perthynas â phlant, sef:

  • swyddogaethau'r awdurdod lleol o dan adran 14F y Children Act 1989 (gwasanaethau cymorth gwarcheidiaeth arbennig); 
  • unrhyw un o swyddogaethau'r awdurdod lleol mewn perthynas â diogelu a hyrwyddo llesiant plant a phobl ifanc, yn enwedig y rheiny sydd ag anghenion gofal a chymorth, a’u teuluoedd ac eraill; 
  • unrhyw un o swyddogaethau'r awdurdod lleol mewn perthynas â phlant sy'n derbyn gofal ac sy'n cael eu lletya;
  • unrhyw un o swyddogaethau'r awdurdod lleol mewn perthynas â phobl ifanc sydd â hawl i gymorth o dan adrannau 105 i 115 Deddf 2014 (pobl sy’n gadael gofal).

Mae adran 47 y Children Act 1989 hefyd yn gosod dyletswydd ar:

  • unrhyw awdurdod lleol; 
  • unrhyw awdurdod addysg lleol;
  • unrhyw awdurdod tai;
  • unrhyw fwrdd iechyd lleol, Awdurdod Iechyd Arbennig neu Ymddiriedolaeth Gwasanaeth Iechyd Gwladol (neu gyrff cyfatebol y GIG yn Lloegr); ac
  • unrhyw berson a awdurdodir gan Weinidogion Cymru,

i helpu'r awdurdod lleol gyda'i ymholiadau mewn achosion lle mae achos rhesymol i amau bod plentyn yn dioddef, neu'n debygol o ddioddef, niwed sylweddol.

Nid oes unrhyw erthyglau am y pwnc hwn